YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ

12.03.2012
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ
Yeryüzü şekilleri 3 ana bölümden oluşur.Bunlar: dağ, ova ve Platolardır.
1)Dağ: Orojenik, Volkanik, Epirojenez , Tektonik hareketler sonucunda dağlar oluşur.
2)Ova: Deniz ve göl tabanları, tektonik hareketler, akarsular, buzullar ovaları oluşturur.
3)Plato: Ovaların akarsular tarafından parçalanmasıyla oluşur.
Plato ve ovalara yerleşmeler kurulabilir.Dağların bu bakımdan tercih edilmesinin sebebi ise eteklerinde kaynakların bulunmasıdır.
AKARSU AŞINDIRMASI İLE OLUŞAN ŞEKİLLER
VADİ
1)Çentik Vadi(V Tipli Vadi): Buraya baraj kurulamaz.Yatağı olgunlaşmamıştır.Karadeniz bölgesinde fazla görülür.Bir yerde V tipli vadi varsa oradan akarsuyun yeni gömüldüğünü ve o bölgenin gençleştiğini anlayabiliriz.V tipli vadilere yerleşme kurulamaz.V tipli vadide akarsu yükseldiği için burada delta ve alüvyon oluşmaz.Ve V tipli vadinin bulunduğu bölge sürekli göç verir.(Örnek:Doğu Karadeniz Bölgesi)
2)Kanyon Vadi: Bir erde kanyon olması için bu bölgede kireç taşı olması gerekir.(Antalya)Akarsu bu kireç taşını derine, yanlara ve geriye doğru kazar.Tüm kanyonlar akarsu oluşturur.(Colarado Kanyonu)
Akarsuların temel hedefi heryri kazarak menderesler halinde akmaktır.Yani denize ulaşmak ve her yeri deniz seviyesine indirmektir.
3)Yarma Vadi: Gevşek kayaçların olduğu yerde oluşur.Diğer ismi Boğaz vadidir.Bir dağa veya yüksekliğe akarsuyun saplanmasıyla oluşur.Boğaz vadide taraça olmaz.Yani tarım da olmaz.Yerleşmeye müsait değildir.Ulaşım yapılabilir.
4)Tabanlı Vadi: Vadi genişler ve taban oluşur.Yerleşmeye ugundur.Akarsu yatağını genişletmiştir.Bu yatağı aşındırarak ova oluşturur.
5)Çıkmaz Vadi: Akasu bir yerekadar akar daha sonra yeraltından akmaya devam eder.Bu vadi karstik şekillerde görülür.
6)Menderes Yapan Vadi: Akarsuyun menderes yaparak aktığı yerdir.Yakın çevresinde dağ yoktur.Buralarda ırmak adaları oluşur. Büyük Menderes ve Küçük Menderes buna örnektir.
AKARSULARIN BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ
1)Birikinti Konisi:Dağ ve ovalarda oluşur.Birikinti konileri zamanla birleşir ve dağ eteği ovalarını oluşturur.Birikinti konisinin yükseltisi az ise buna birikinti yelpazesi denir.Üzerine yerleşmeler kurulursa bu yerleşmeler zaman içinde sular altında kalabilir.Hasan dağında birikinti konisi vardır.
2)Taraça: Akarsuları yeri kazması sonucu oluşur.Bol su ve bol alüvyonlu topraklardır.Bu nedenle Sebze ekilebilir.Yerleşmeye uygundur.
3)Karstik şekiller: Bir yerde karstik şekil oluşması için burada kireç taşı olması gerekir.Kireç taşının oyulmasıyla oluşur.(polye, dolin, labya,obruk…)
Genç kireç taşlarında sadece obruk oluşur.Obruklarda eski deniz veya gölden kalan fosil balıklar vardır.Obruk olan bir yerde hidrostatik dengenin(su dengesinin)Bozulması ile taban çöker ve o bölge sular altında kalır.
Lapya eriye eriye doline dönüşür.Daha sonra polye oluşur.Bir yerin karstik şekil olması için suyun mağaralardan akması gerekir.Maaralarda kalsitler oluşur.(sarkıt, dikit, sütun)bunun olması için de mağara oksijensiz olmalıdır.